Dan Ddaear

Llinell amser

Pob stori ar un llinell

Y dyddiadau o'r holl straeon, mewn trefn, er mwyn i chi weld beth oedd yn digwydd ym mhob lle ar yr un pryd. Mae pob un yn cysylltu â'r bennod y daw ohoni, ac mae'r ffynonellau ar y dudalen ffynonellau.

Cyn 1700

  1. Tua 2000 CCMynydd ParysMwynwyr yr Oes Efydd yn gweithio copr ar Fynydd Parys.
  2. Tua 2000 CCCwmystwythCloddio copr ar Fryn Copa, uwchben Cwmystwyth.
  3. OC 74DolaucothiFrontinus yn cyrraedd Prydain yn llywodraethwr.
  4. OC 70 i 80DolaucothiY Rhufeiniaid yn dechrau'r mwyngloddio aur cyntaf ar raddfa fawr, â gweithfeydd agored a thwneli i mewn i'r llethr.
  5. Tua OC 78DolaucothiMeddiannu caer Rufeinig ym Mhumsaint. Mae'r fyddin yn ei dal tan tua 125.
  6. Y 1200au i'r 1400auCwmystwythY mwynglawdd dan ofal Abaty Ystrad Fflur.
  7. 1406Mynydd ParysRobert Parys yn cael y tir.
  8. Tua 1537CwmystwythJohn Leland yn gweld "a great digging for leade".
  9. Erbyn 1675BlaenafonMwyn haearn yn cael ei gloddio ar fynyddoedd Blaenafon.

1700 i 1799

  1. 1704CwmystwythCompany of Mine Adventurers Syr Humphrey Mackworth yn cymryd y mwynglawdd.
  2. 1761Mynydd ParysCeffyl yn syrthio i hen siafft, a'r cloddio'n ailddechrau.
  3. 2 Mawrth 1768Mynydd ParysMwynwyr yn taro'r Wythïen Fawr.
  4. 1785Mynydd ParysCwmni Mwynglawdd Mona yn cymryd ochr arall y bryn.
  5. 1785 i 1807CwmystwythBlynyddoedd llewyrchus Thomas Bonsall.
  6. 1787Mynydd ParysCwmni Mwynglawdd Parys yn dechrau bathu ei geiniogau ei hun.
  7. 1788BlaenafonHill, Hopkins a Pratt yn cymryd prydles ar 12,000 erw.
  8. 1789BlaenafonDefnyddio ager am y tro cyntaf i chwythu'r ffwrneisi.
  9. 1797DolaucothiFfermwr yn aredig celc o aur Rhufeinig i'r wyneb.

1800 i 1849

  1. 1802Mynydd ParysThomas Williams, y "Brenin Copr", yn marw'n ddyn cyfoethocaf Cymru.
  2. 1809Y RhonddaWalter Coffin yn dechrau chwilio am lo yn Ninas.
  3. 1812Y RhonddaGlofa Isaf Dinas, y pwll dwfn cyntaf yn y Rhondda.
  4. Erbyn 1817BlaenafonRheilffordd geffylau'n rhedeg drwy'r mynydd mewn twnnel dros filltir o hyd.
  5. 1819Blaenau FfestiniogDechrau chwarela ar Allt-fawr, ger Rhiwbryfdir.
  6. 1822CwmystwythGeorge a Thomas Alderson yn dechrau gweithio'r mwynglawdd gyda James Raw.
  7. 1831Blaenau FfestiniogDiddymu'r dreth ar lechi, a'r diwydiant yn dechrau tyfu'n gyflym.
  8. 20 Ebrill 1836Blaenau FfestiniogAgor Rheilffordd Ffestiniog.
  9. 1839BlaenafonCodi'r tŵr cydbwyso dŵr.
  10. 1842BlaenafonArolygwyr y llywodraeth yn cael 185 o blant dan 13 oed yn gweithio yn y gwaith haearn a'r mwyngloddiau o'i amgylch.
  11. 1844DolaucothiHenry De la Beche yn cael hyd i sampl o fwyn aur, a'r diddordeb yn dychwelyd.
  12. 1846Blaenau FfestiniogJohn Whitehead Greaves yn agor chwarel newydd yn Llechwedd.

1850 i 1899

  1. 1853Y RhonddaTaro glo ager 125 llath i lawr.
  2. 21 Rhagfyr 1855Y RhonddaY 38 wagen gyntaf o lo ager y Rhondda yn gadael am Ddociau Caerdydd.
  3. 1863Blaenau FfestiniogAger yn disodli ceffylau ar Reilffordd Ffestiniog.
  4. 11 Ebrill 1877Y RhonddaDŵr yn torri i mewn i bwll Tynewydd yn y Porth.
  5. 1877 a 1878BlaenafonSidney Gilchrist Thomas a Percy Gilchrist yn profi ffordd newydd o wneud dur ym Mlaenafon.
  6. 1878Mynydd ParysCodi melin wynt â phum hwyl ar y copa.
  7. 1885CwmystwythY mwynglawdd yn cau ddiwedd y flwyddyn. Caiff ei ailgychwyn yn ddiweddarach.
  8. 1888DolaucothiSefydlu'r South Wales Gold Mining Company i weithio'r mwyngloddiau.
  9. 1893Blaenau FfestiniogYmchwiliad gan y llywodraeth yn canfod bod y gyfradd marwolaethau dan ddaear yn y chwareli llechi'n uwch nag ymhlith glowyr.
  10. 1898Blaenau FfestiniogDiwydiant llechi Cymru yn ei anterth: 17,000 o ddynion yn cynhyrchu 485,000 tunnell y flwyddyn.

1900 i 1949

  1. 1900 i 1904BlaenafonGwneud haearn yn yr hen waith yn dod i ben. Mae'r hanesion yn amrywio ynghylch yr union flwyddyn.
  2. 1904Mynydd ParysY mwyngloddio tanddaearol yn dod i ben.
  3. 1910Y RhonddaAnghydfod ym Mhwll Ely ym Mhen-y-graig yn troi'n gloi allan. Mae'r dynion yn mynd yn ôl ym mis Hydref 1911.
  4. 1912DolaucothiY mwynglawdd yn cau unwaith eto.
  5. 1913Y RhonddaMaes glo'r De yn ei anterth.
  6. 1924Y RhonddaPoblogaeth y Rhondda yn cyrraedd ei hanterth, yna'n dechrau ar gwymp hir.
  7. 1935DolaucothiFfurfio Roman Deep Holdings â chyfalaf o £500,000.
  8. Hydref 1938DolaucothiY mwyngloddio am aur yn dod i ben.
  9. 12 Awst 1941Blaenau FfestiniogY cyntaf o luniau'r Oriel Genedlaethol yn cyrraedd chwarel y Manod, i'w cadw'n ddiogel rhag y bomio.
  10. 1941DolaucothiGadael y mwynglawdd a'r ystad i'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol.
  11. 1946Blaenau FfestiniogY llwyth llong olaf o lechi'n gadael Porthmadog, a Rheilffordd Ffestiniog yn cau.
  12. 1947Y RhonddaGwladoli'r diwydiant glo.

1950 hyd heddiw

  1. Tua 1950CwmystwythY mwyngloddio wedi dod i ben. Mae rhai hanesion yn dweud ychydig cyn yr Ail Ryfel Byd, eraill tua 1950.
  2. 1970Blaenau FfestiniogYr Oakeley, a fu unwaith yn chwarel lechi fwyaf y byd, yn cau.
  3. 1972Blaenau FfestiniogLlechwedd yn agor ei hen weithfeydd i ymwelwyr.
  4. 1980BlaenafonBig Pit yn cau, a mwy na 250 o swyddi'n mynd gydag ef.
  5. 1982Blaenau FfestiniogTrenau'n cyrraedd Blaenau ar Reilffordd Ffestiniog unwaith eto.
  6. 1983BlaenafonBig Pit yn ailagor fel amgueddfa.
  7. 1984 i 1985Y RhonddaGlowyr ar draws y De yn streicio yn erbyn rhagor o gau.
  8. 1985CwmystwythCofrestru safle'r mwynglawdd yn heneb.
  9. 1987Y RhonddaLewis Merthyr yn Nhrehafod yn dod yn Barc Treftadaeth y Rhondda.
  10. 21 Rhagfyr 1990Y RhonddaY Maerdy, pwll olaf y Rhondda, yn cau.
  11. 2000BlaenafonTirwedd Ddiwydiannol Blaenafon yn dod yn Safle Treftadaeth y Byd.
  12. 28 Gorffennaf 2021Blaenau FfestiniogTirwedd Llechi Gogledd-orllewin Cymru yn dod yn Safle Treftadaeth y Byd.
  13. Diwedd 2022Mynydd ParysAmgueddfa'r Deyrnas Gopr ym Mhorth Amlwch yn cau.
  14. Ionawr 2025Mynydd ParysY cyngor yn cymeradwyo adroddiad cwmpasu ar gyfer mwyngloddio ym Mynydd Parys unwaith eto.

Clywch pan fydd y stori nesaf allan

Un e-bost bob tro y cyhoeddir stori newydd. Dim byd arall, a gallwch ei stopio unrhyw bryd.