Llinell amser
Pob stori ar un llinell
Y dyddiadau o'r holl straeon, mewn trefn, er mwyn i chi weld beth oedd yn digwydd ym mhob lle ar yr un pryd. Mae pob un yn cysylltu â'r bennod y daw ohoni, ac mae'r ffynonellau ar y dudalen ffynonellau.
Cyn 1700
- Tua 2000 CCMynydd ParysMwynwyr yr Oes Efydd yn gweithio copr ar Fynydd Parys.
- Tua 2000 CCCwmystwythCloddio copr ar Fryn Copa, uwchben Cwmystwyth.
- OC 74DolaucothiFrontinus yn cyrraedd Prydain yn llywodraethwr.
- OC 70 i 80DolaucothiY Rhufeiniaid yn dechrau'r mwyngloddio aur cyntaf ar raddfa fawr, â gweithfeydd agored a thwneli i mewn i'r llethr.
- Tua OC 78DolaucothiMeddiannu caer Rufeinig ym Mhumsaint. Mae'r fyddin yn ei dal tan tua 125.
- Y 1200au i'r 1400auCwmystwythY mwynglawdd dan ofal Abaty Ystrad Fflur.
- 1406Mynydd ParysRobert Parys yn cael y tir.
- Tua 1537CwmystwythJohn Leland yn gweld "a great digging for leade".
- Erbyn 1675BlaenafonMwyn haearn yn cael ei gloddio ar fynyddoedd Blaenafon.
1700 i 1799
- 1704CwmystwythCompany of Mine Adventurers Syr Humphrey Mackworth yn cymryd y mwynglawdd.
- 1761Mynydd ParysCeffyl yn syrthio i hen siafft, a'r cloddio'n ailddechrau.
- 2 Mawrth 1768Mynydd ParysMwynwyr yn taro'r Wythïen Fawr.
- 1785Mynydd ParysCwmni Mwynglawdd Mona yn cymryd ochr arall y bryn.
- 1785 i 1807CwmystwythBlynyddoedd llewyrchus Thomas Bonsall.
- 1787Mynydd ParysCwmni Mwynglawdd Parys yn dechrau bathu ei geiniogau ei hun.
- 1788BlaenafonHill, Hopkins a Pratt yn cymryd prydles ar 12,000 erw.
- 1789BlaenafonDefnyddio ager am y tro cyntaf i chwythu'r ffwrneisi.
- 1797DolaucothiFfermwr yn aredig celc o aur Rhufeinig i'r wyneb.
1800 i 1849
- 1802Mynydd ParysThomas Williams, y "Brenin Copr", yn marw'n ddyn cyfoethocaf Cymru.
- 1809Y RhonddaWalter Coffin yn dechrau chwilio am lo yn Ninas.
- 1812Y RhonddaGlofa Isaf Dinas, y pwll dwfn cyntaf yn y Rhondda.
- Erbyn 1817BlaenafonRheilffordd geffylau'n rhedeg drwy'r mynydd mewn twnnel dros filltir o hyd.
- 1819Blaenau FfestiniogDechrau chwarela ar Allt-fawr, ger Rhiwbryfdir.
- 1822CwmystwythGeorge a Thomas Alderson yn dechrau gweithio'r mwynglawdd gyda James Raw.
- 1831Blaenau FfestiniogDiddymu'r dreth ar lechi, a'r diwydiant yn dechrau tyfu'n gyflym.
- 20 Ebrill 1836Blaenau FfestiniogAgor Rheilffordd Ffestiniog.
- 1839BlaenafonCodi'r tŵr cydbwyso dŵr.
- 1842BlaenafonArolygwyr y llywodraeth yn cael 185 o blant dan 13 oed yn gweithio yn y gwaith haearn a'r mwyngloddiau o'i amgylch.
- 1844DolaucothiHenry De la Beche yn cael hyd i sampl o fwyn aur, a'r diddordeb yn dychwelyd.
- 1846Blaenau FfestiniogJohn Whitehead Greaves yn agor chwarel newydd yn Llechwedd.
1850 i 1899
- 1853Y RhonddaTaro glo ager 125 llath i lawr.
- 21 Rhagfyr 1855Y RhonddaY 38 wagen gyntaf o lo ager y Rhondda yn gadael am Ddociau Caerdydd.
- 1863Blaenau FfestiniogAger yn disodli ceffylau ar Reilffordd Ffestiniog.
- 11 Ebrill 1877Y RhonddaDŵr yn torri i mewn i bwll Tynewydd yn y Porth.
- 1877 a 1878BlaenafonSidney Gilchrist Thomas a Percy Gilchrist yn profi ffordd newydd o wneud dur ym Mlaenafon.
- 1878Mynydd ParysCodi melin wynt â phum hwyl ar y copa.
- 1885CwmystwythY mwynglawdd yn cau ddiwedd y flwyddyn. Caiff ei ailgychwyn yn ddiweddarach.
- 1888DolaucothiSefydlu'r South Wales Gold Mining Company i weithio'r mwyngloddiau.
- 1893Blaenau FfestiniogYmchwiliad gan y llywodraeth yn canfod bod y gyfradd marwolaethau dan ddaear yn y chwareli llechi'n uwch nag ymhlith glowyr.
- 1898Blaenau FfestiniogDiwydiant llechi Cymru yn ei anterth: 17,000 o ddynion yn cynhyrchu 485,000 tunnell y flwyddyn.
1900 i 1949
- 1900 i 1904BlaenafonGwneud haearn yn yr hen waith yn dod i ben. Mae'r hanesion yn amrywio ynghylch yr union flwyddyn.
- 1904Mynydd ParysY mwyngloddio tanddaearol yn dod i ben.
- 1910Y RhonddaAnghydfod ym Mhwll Ely ym Mhen-y-graig yn troi'n gloi allan. Mae'r dynion yn mynd yn ôl ym mis Hydref 1911.
- 1912DolaucothiY mwynglawdd yn cau unwaith eto.
- 1913Y RhonddaMaes glo'r De yn ei anterth.
- 1924Y RhonddaPoblogaeth y Rhondda yn cyrraedd ei hanterth, yna'n dechrau ar gwymp hir.
- 1935DolaucothiFfurfio Roman Deep Holdings â chyfalaf o £500,000.
- Hydref 1938DolaucothiY mwyngloddio am aur yn dod i ben.
- 12 Awst 1941Blaenau FfestiniogY cyntaf o luniau'r Oriel Genedlaethol yn cyrraedd chwarel y Manod, i'w cadw'n ddiogel rhag y bomio.
- 1941DolaucothiGadael y mwynglawdd a'r ystad i'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol.
- 1946Blaenau FfestiniogY llwyth llong olaf o lechi'n gadael Porthmadog, a Rheilffordd Ffestiniog yn cau.
- 1947Y RhonddaGwladoli'r diwydiant glo.
1950 hyd heddiw
- Tua 1950CwmystwythY mwyngloddio wedi dod i ben. Mae rhai hanesion yn dweud ychydig cyn yr Ail Ryfel Byd, eraill tua 1950.
- 1970Blaenau FfestiniogYr Oakeley, a fu unwaith yn chwarel lechi fwyaf y byd, yn cau.
- 1972Blaenau FfestiniogLlechwedd yn agor ei hen weithfeydd i ymwelwyr.
- 1980BlaenafonBig Pit yn cau, a mwy na 250 o swyddi'n mynd gydag ef.
- 1982Blaenau FfestiniogTrenau'n cyrraedd Blaenau ar Reilffordd Ffestiniog unwaith eto.
- 1983BlaenafonBig Pit yn ailagor fel amgueddfa.
- 1984 i 1985Y RhonddaGlowyr ar draws y De yn streicio yn erbyn rhagor o gau.
- 1985CwmystwythCofrestru safle'r mwynglawdd yn heneb.
- 1987Y RhonddaLewis Merthyr yn Nhrehafod yn dod yn Barc Treftadaeth y Rhondda.
- 21 Rhagfyr 1990Y RhonddaY Maerdy, pwll olaf y Rhondda, yn cau.
- 2000BlaenafonTirwedd Ddiwydiannol Blaenafon yn dod yn Safle Treftadaeth y Byd.
- 28 Gorffennaf 2021Blaenau FfestiniogTirwedd Llechi Gogledd-orllewin Cymru yn dod yn Safle Treftadaeth y Byd.
- Diwedd 2022Mynydd ParysAmgueddfa'r Deyrnas Gopr ym Mhorth Amlwch yn cau.
- Ionawr 2025Mynydd ParysY cyngor yn cymeradwyo adroddiad cwmpasu ar gyfer mwyngloddio ym Mynydd Parys unwaith eto.